Gids · 6 min. lezen
Waarom we bouwen met berkenmultiplex
Wat is berkenmultiplex, en waarom maken we er meubels van? Het sterke, gelaagde hout achter onze stukken – van een pionierboom die in heel Scandinavië en het Baltische gebied volop groeit – plus hoe het meegaat en hoe je het verzorgt.
Kort antwoord
We bouwen met berkenmultiplex omdat het sterk en licht is en ook onbehandeld al mooi. Berkenmultiplex is een gelaagd hout van dunne lagen berkenfineer die zo aan elkaar worden gelijmd dat hun nerf elkaar haaks kruist – daardoor is het stabieler dan massief hout en, voor zijn dikte, sterker dan een plank van zachthout. Door die sterkte kunnen we lichte, ranke meubels bouwen die lang meegaan. De gelaagde rand vinden we mooi genoeg om in het zicht te laten. En berk is er volop: een snelgroeiende pionierboom die in heel Noord-Europa in enorme aantallen groeit.
In dit artikel
Wat is berkenmultiplex?
Berkenmultiplex is een plaat die ontstaat door dunne fineerlagen van berk onder hitte en druk te lijmen, waarbij de nerf van elke laag 90 graden gedraaid is ten opzichte van de laag eronder. Daar draait het om bij die kruislingse opbouw: hout is sterk in de lengte van de nerf en zwak dwars erop, dus door de richting laag voor laag te wisselen krijg je een plaat die in elke richting sterk en stabiel is – veel minder geneigd om te kromtrekken, te splijten of te krimpen dan een massieve plank.
Een soort die veel voor meubels wordt gebruikt, is Baltisch berkenmultiplex, in Noord-Europa gemaakt van veel dunne, gelijkmatige lagen met nauwelijks holtes binnenin. Doordat de lagen aan elke gezaagde rand zichtbaar zijn, heeft berkenmultiplex een kenmerkende gestreepte rand – een fijne lijn van lichte lagen die we als detail behandelen in plaats van weg te werken met kantenband.
Waarom we met berkenmultiplex bouwen
We ontwerpen meubels voor kleine woningen, en dat betekent dat onze stukken tegelijk rank, licht en sterk moeten zijn. Met berkenmultiplex kan dat. Door de verhouding tussen sterkte en gewicht draagt zelfs een dunne plaat flink wat gewicht, dus een plank blijft recht, een kruk draagt het gewicht van een volwassene en een kast aan de wand bergt je spullen op zonder log te zijn. Hetzelfde stuk in massief hout zou zwaarder en duurder zijn en eerder met de seizoenen werken.
We vinden het ook gewoon mooi om te zien. De lichte, fijne nerf heeft het rustige, warme karakter dat bij een Scandinavisch interieur past, en de gelaagde rand laat precies zien hoe het stuk gemaakt is. Daarom laten we bij een stuk als Levitate het mechanisme van berkenmultiplex zien in plaats van het achter kunststof te verstoppen. Het gaat bovendien prachtig samen met kleur, en daarom zetten we berkenmultiplex zo vaak samen met doorgekleurd Valchromat®.
Daarnaast bouwen we voor de lange termijn: een rank, sterk stuk dat decennia meegaat en opnieuw geolied kan worden als het er versleten uitziet, in plaats van vervangen te worden.
Een neerlaatbare wandkast waarvan het precieze mechanisme van berkenmultiplex zichtbaar blijft, gecombineerd met Valchromat® en een greep van massief eiken.
Is berkenmultiplex sterk en gaat het lang mee?
Ja. Berkenmultiplex is dankzij de vele dunne lagen en de dichte berkenvezel een van de sterkste en stijfste gangbare multiplexsoorten. De kruislings verlijmde lagen weerstaan buigen en verdraaien, en ze houden schroeven en beslag goed vast, omdat er door de hele plaat stevig, gelijkmatig materiaal loopt in plaats van een zachte kern. Voor meubels betekent dat: dunnere platen dragen meer gewicht en verbindingen blijven jarenlang strak.
Het is ook maatvast. Waar een massieve plank uitzet, krimpt en kan kromtrekken bij wisselende luchtvochtigheid, houden de tegengestelde nerfrichtingen in multiplex elkaar in toom, zodat platen recht blijven. Mits behandeld en binnen gebruikt, gaat een goed gemaakt stuk berkenmultiplex decennia mee.
| Eigenschap | Berkenmultiplex | Massieve grenen-/zachthoutplank |
|---|---|---|
| Sterkte ten opzichte van gewicht | Hoog, sterk in elke richting | Lager, alleen sterk in de lengte van de nerf |
| Stabiliteit bij vocht | Zeer stabiel, blijft recht | Werkt, kan kromtrekken of splijten |
| Houvast van schroeven en verbindingen | Uitstekend, stevig door de hele plaat | Goed, maar kan bij randen splijten |
| Rand | Strakke gestreepte lagen – een detail | Kaal kopshout |
| Het best voor rank, licht ontwerp | Ideaal | Heeft meer massa nodig voor sterkte |
Waar komt de berk vandaan?
Berk is een pioniersoort: een van de eerste bomen die op kale, open grond wortel schiet, zich vlot vestigt op een kaalslag of aan een bosrand en snel weer aangroeit. In heel Scandinavië en het Baltische gebied groeit hij in enorme hoeveelheden. Hij groeit bovendien snel, veel sneller dan traag rijpende houtsoorten, en voor multiplex wordt de stam in dunne fineerlagen geschild in plaats van tot dikke planken gezaagd.
Zo behandelen en verzorgen we het
We behandelen ons berkenmultiplex met de hand in onze microfabriek in Kopenhagen, met Rubio Monocoat®, een hardwasolie die in het hout trekt en geen laagje op het oppervlak achterlaat. De olie brengt de nerf naar voren, geeft een zachte natuurlijke glans en een oppervlak dat alledaags vocht en vlekken weerstaat en toch herstelbaar blijft.
Verzorgen is simpel: afnemen met een zachte, licht vochtige doek, doorweken en stilstaand water vermijden en geen scherpe of schurende reinigers gebruiken. Je hoeft het niet op vaste momenten opnieuw te oliën. Ziet een oppervlak er na jaren droog of versleten uit, dan haalt Rubio Monocoat® Refresh Eco Spray het terug zonder dat een volledige opknapbeurt nodig is.
De stukken die we van berkenmultiplex maken
Berkenmultiplex is de ruggengraat van meerdere van onze ontwerpen. Levitate gebruikt berkenmultiplex voor zijn zichtbare neerlaatmechanisme, gecombineerd met Valchromat® en massief eiken. Onze Bjørk-kruk staat op warme poten van berkenmultiplex onder een doorgekleurde Valchromat®-zitting, en de bijpassende Bjørk-eettafel past diezelfde combinatie van licht multiplex en kleur toe op een eettafel.
Warme poten van berkenmultiplex onder een effen Valchromat®-zitting. Acht kleuren, drie hoogtes, handgemaakt in Kopenhagen.
Een rond blad van Valchromat® op berkenmultiplex, met de lagen zichtbaar aan de rand, op vier taps toelopende poten van berkenmultiplex. Twee maten, acht kleuren, gemaakt in Kopenhagen.
Veelgestelde vragen
Waarvan is berkenmultiplex gemaakt?
Berkenmultiplex is gemaakt van dunne lagen berkenfineer die onder hitte en druk met lijm worden samengeperst. Elke laag wordt zo gelegd dat de nerf de laag eronder onder 90 graden kruist, en dat geeft de plaat zijn sterkte en stabiliteit in elke richting.
Is berkenmultiplex goed voor meubels?
Ja. Berkenmultiplex is sterk, stijf en maatvast, houdt schroeven en verbindingen goed vast en heeft een mooie gelaagde rand, waardoor het een uitstekend meubelmateriaal is – zeker voor ranke, lichte stukken die mee moeten gaan. Precies daarom wordt het zo veel gebruikt in Scandinavische meubels.
Is berkenmultiplex sterker dan massief hout?
Voor zijn gewicht en dikte is berkenmultiplex doorgaans sterker en veel stabieler dan een massieve plank van zachthout, omdat de kruislings verlijmde lagen beweging weerstaan en in elke richting dragen. Massief hardhout kan ook erg sterk zijn, maar werkt meer met vocht en is bij dezelfde afmetingen zwaarder en meestal duurder.
Hoe verzorg je meubels van berkenmultiplex?
Afnemen met een zachte, licht vochtige doek, stilstaand water en scherpe reinigers vermijden en binnen gebruiken. Onze meubels zijn afgewerkt met Rubio Monocoat®-hardwasolie. Ziet het oppervlak er droog of versleten uit, dan herstelt Rubio Monocoat® Refresh Eco Spray het zonder volledige opknapbeurt.
Meubels van berkenmultiplex, met de hand gemaakt
Meubels van berkenmultiplex en doorgekleurd Valchromat®, ontworpen en gemaakt in Kopenhagen.
Massief eiken, berkenmultiplex en Valchromat®, ontworpen en gemaakt in Denemarken.
